De reikwijdte van de bescherming van persoonlijke gegevens is verschoven. De klassieke aanbevelingen (sterk wachtwoord, antivirus, updates) blijven een basis, maar dekken niet langer de meest actieve lekken. Het massale gebruik van generatieve AI-tools, de toename van gegevensoverdrachten buiten de Europese Unie en de stijging van exfiltraties, zoals gedocumenteerd door de ANSSI, vereisen een herziening van de prioriteiten om de veiligheid van uw gegevens en uw online privacy te waarborgen.
Gegevenslekken via generatieve AI-prompts: een onderschatte vector
Elke aanvraag die naar een generatieve AI-service wordt gestuurd, kan persoonlijke informatie, fragmenten van interne documenten of identificatoren bevatten. Wanneer de leverancier zich het recht voorbehoudt om de aanvragen te hergebruiken voor het trainen van zijn modellen, verliezen deze gegevens definitief de controle van de gebruiker.
De CNIL heeft in 2025 specifieke aanbevelingen gepubliceerd over AI en de AVG. Ze adviseert om documenten te pseudonimiseren voordat ze aan een model worden voorgelegd en om het verzenden van vertrouwelijke gegevens te verbieden wanneer het servicecontract niet garandeert dat ze niet opnieuw worden gebruikt. Voor een particulier betekent dit dat men nooit een bankafschrift, identiteitsbewijs of medisch dossier in een openbare chatbot moet plakken.
We raden aan om systematisch de gebruiksvoorwaarden van de AI-service te controleren. Twee punten om te controleren: de hergebruikclausule van de prompts voor training en de locatie van de verwerkingsservers. Een uitgebreide gids over de veiligheid op Wiki Dark beschrijft de exfiltratiemechanismen die verband houden met conversatietools.
Lokale hosting, Europese cloud of openbare service: arbitreren op basis van de gevoeligheid van de gegevens
De CNIL onderscheidt nu drie niveaus van hosting voor AI-tools, en deze redenering is van toepassing op elke applicatie die persoonlijke gegevens verwerkt. De keuze van de hostingmethode bepaalt direct het niveau van privacybescherming.
- Lokale implementatie (on-premise): de gegevens verlaten nooit de infrastructuur van de gebruiker of het bedrijf. Dit is de meest beschermende optie voor gevoelige informatie (gezondheid, financiën, HR-gegevens).
- Europese cloud onder een AVG-contract: de leverancier verbindt zich contractueel tot de locatie, de bewaartermijn en de afwezigheid van overdracht buiten de EU. Dit is de meest voorkomende compromis voor KMO’s.
- Openbare service (ChatGPT, Gemini, Copilot in de gratis versie): de garanties variëren afhankelijk van de updates van de algemene voorwaarden. Overdrachten buiten de Europese Unie komen vaak voor en worden zelden expliciet gemeld.
Voordat u persoonlijke gegevens aan een online service toevertrouwt, is de relevante vraag niet langer “is deze service veilig?” maar “waar worden mijn gegevens opgeslagen en wie kan er contractueel toegang toe krijgen?”. De AVG geeft gebruikers het recht om deze informatie op te vragen bij elke verwerkingsverantwoordelijke.
Stijging van gegevensexfiltratie: wat het ANSSI Panorama 2025 onthult
Het Panorama van de cyberdreiging 2025, gepubliceerd door de ANSSI, meldt een sterke stijging van het aantal incidenten met gegevensexfiltratie in vergelijking met 2024, terwijl het totale volume van bevestigde incidenten vrijwel stabiel blijft. Deze discrepantie heeft een directe implicatie: aanvallers richten zich meer op gegevensdiefstal dan op het blokkeren van systemen.
Voor een particulier verandert dit de verdedigingsstrategie. Een ransomware-aanval is onmiddellijk te detecteren (versleutelde bestanden, losgeldvraag). Een stille exfiltratie kan maanden onopgemerkt blijven. De gestolen gegevens voeden vervolgens gepersonaliseerde phishingcampagnes of identiteitsdiefstal.
We zien dat de meest effectieve preventieve maatregelen tegen exfiltratie zelden die zijn die in populaire gidsen worden benadrukt:
- Activeer inlogmeldingen voor elke kritieke service (e-mail, bank, cloud). Een inlogpoging vanaf een ongebruikelijk apparaat of locatie moet een waarschuwing activeren.
- Segmenteer uw e-mailadressen: één adres voor financiële diensten, één voor sociale media, één voor tijdelijke inschrijvingen. In geval van een lek blijft de blootstellingsoppervlakte beperkt tot één perimeter.
- Controleer regelmatig of uw identificatiegegevens in gecompromitteerde databases staan, via diensten zoals Have I Been Pwned.
Privacy op het web: verder dan de VPN
De VPN versleutelt het verkeer tussen uw apparaat en een externe server. Het verbergt uw IP-adres ten opzichte van de bezochte sites. Het beschermt echter niet tegen fingerprinting (digitale vingerafdruk van de browser), tracking door derden cookies, of de gegevensverzameling door de applicaties die op uw telefoon zijn geïnstalleerd.
Een VPN in combinatie met een browser die niet is ingesteld om trackers te blokkeren, laat een bijna net zo identificeerbare vingerafdruk achter als browsen zonder VPN. De bescherming van de online privacy is afhankelijk van een reeks aanvullende instellingen: deactivering van derde partijen cookies, blokkeren van fingerprinting en beperking van applicatiepermissies.
Wat betreft de telefoon, herinnert de CNIL eraan dat elke applicatie die toegang vraagt tot GPS, microfoon of contacten deze toegang moet rechtvaardigen met een specifiek doel. Het weigeren van niet-noodzakelijke permissies vermindert de hoeveelheid persoonlijke gegevens die op de achtergrond worden verzameld, vaak zonder dat de gebruiker zich daarvan bewust is.
AVG-rechten: concrete middelen die nog weinig worden gebruikt
Het recht op toegang, het recht op verwijdering en het recht op overdraagbaarheid bestaan sinds 2018. Het gebruik ervan blijft marginaal bij particulieren. Het uitoefenen van uw recht op toegang bij een service stelt u in staat om precies te zien welke informatie wordt vastgehouden en met wie deze is gedeeld.
Het recht van verzet tegen profilering, zoals voorzien in artikel 21 van de AVG, staat elke gebruiker toe om te weigeren dat zijn gegevens worden gebruikt voor het opbouwen van een reclame- of gedragsprofiel. Dit recht kan worden uitgeoefend door een eenvoudig schriftelijk verzoek aan de verwerkingsverantwoordelijke, die een maand de tijd heeft om te reageren. In geval van geen reactie kan de CNIL rechtstreeks online worden ingeschakeld.
De gegevensbeveiliging en de bescherming van de online privacy beperken zich niet langer tot een basis digitale hygiëne. Het regelgevend kader biedt specifieke juridische middelen, en de huidige bedreigingen vereisen dat deze worden gecombineerd met geïnformeerde technische keuzes over hosting, versleuteling en segmentatie van digitale identiteiten.
